۱۰ مطلب با موضوع «گپ نوشت اقتصاد ایران» ثبت شده است

نقد لایحه قانون بانکداری شبکه خبر (1)


لطیفه‌ای بین ما اقتصادخوانده‌ها درباره خودمان هست که اگر دو اقتصاددان در اتاقی باشند، از آن اتاق سه نظر بیرون می‌آید. گذشته از این شوخی، موضوع ارایه لایحه اصلاح قانون بانکداری از جانب بانک‌ مرکزی و وزارت اقتصاد به مجلس سه اقتصاددان را به شبکه خبر کشاند؛ دکتر حسین عیوضلو، دکتر حسن سبحانی، دکتر ابراهیم رزاقی. میزگرد زنده پر از نکته، خنده و گریه. روایت من از این میزگرد برای شما.

ادامه مطلب

بعد از قریب به یکسال تعلل، بالاخره بانک‌ مرکزی قول داد تا پایان مرداد ماه امسال لایحه خودش برای اصلاح قانون عملیات بانکی بدون ربا را به مجلس بفرستد. مجلسی‌ها با هدایت حجت‌ الاسلام دکتر مصباحی مقدم و حجت ‌الاسلام دکتر بحرینی (بگم دکتر که نگین آخوندا بی‌سوادن؛ هر دو تا هم اقتصادخونده‌ان) طرحی برای اصلاح قانون عملیات بانکی بدون ربا آماده‌کرده بودند که خب قسمت نشد هیچ وقت در مجلس بررسی شود. بار اول بانک مرکزی برای 8 ماه به خاطر لایحه‌اش از مجلس خواست طرح خودش را به صحن علنی ارایه ندهد (در مجلس ارایه لایحه بر طرح اولویت دارد)، بار دوم در خرداد امسال رییس کل بانک مرکزی از رییس مجلس درخواست کرد که طرح را از دستور کار صحن علنی خارج کند، و بار سوم هم وقتی که طرح در صحن رای آورد، 13 نفر از نمایندگان محترم در دو نوبت در جلسه کمیسیون اقتصادی شرکت نکردند و با از رسمیت افتادن کمیسیون طرح زمین‌گیر شد. حالا چشم همه به درب مجلس است تا «لایحه قانون بانکداری ایران» بانک مرکزی از درب وارد شود.

قصد این نوشته نقد طرح نیست. مقصود اصلی ارایه دیدگاه سه اقتصاددان وطنی نسبت به یک مشکل مهم روز است. دکتر حسین عیوضلو، هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)، عضو هیئت مدیره بانک توسعه صادرات و صاحب نظر شناخته شده اقتصاد اسلامی و بانکداری اسلامی به عنوان نماینده لایحه بانک مرکزی با بیان اینکه کار کارشناسی دقیقی روی جامعیت لایحه دولت انجام شده‌است گفت: «در قانون بانکداری بدون ربا مصوب 1362 از اول فقط ملاحظات فقهی را در نظر گرفته شد و لذا این قانون فاقد دیدگاه کارشناسی اقتصادی بوده‌است. این مساله باعث شده تا طی 35 سال گذشته علی رغم این که عقود بانکداری ایران، اسلامی و فاقد قرض ربوی تنظیم شوند، اما بانکها به خاطر مشکلاتی که این قانون در ابتدای طراحی داشت نتوانند آن را به خوبی اجرا کنند. بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار هم در تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب 1362 سعی کرده‌است اشکالاتی که قانون در عمل برای بانک‌ها ایجاد می‌کرد را مرتفع کند. بانک مرکزی و وزارت اقتصاد در کارگروه اخیر خود سعی کرده‌اند تا لایحه‌ای تدوین کنند که نه تنها به عقود غیر ربوی قانون قدیمی بپردازد، بلکه مسایل ساختاری فراتری مانند انواع مدل‌های بانکداری، حل مسایل کاربردی عقود مانند رهن دین در مشارکت به جای رهن عین، و ... را هم در نظر بگیرد. همچنین بانکها در تدوین آیین‌نامه و تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا هیچ نقشی نداشته‌اند و قصور قانون‌گذار موجب ایرادات این قانون و مشکلات ناشی از آن در نظام بانکی بوده‌است.»

مهمترین نکته مبهم در توضیحات دکتر عیوضلو که بارها مورد سوال مجری هم قرار گرفت این است که قانون عملیات بانکی بدون ربا دقیقا چه نقاط ضعفی داشته‌است. دکتر عیوضلو قبلا در سخنرانی‌های خودشان به تعریف نشدن جایگاه سیاست‌گذار پولی در قانون به عنوان یکی از نقاط ضعف این قانون اشاره کرده‌اند. از نظر ایشان بانک مرکزی در قانون عملیات بانکی بدون ربا در یک حاشیه امن قرار گرفته‌است و تمام تکالیف شبکه بانکی در این قانون فقط متوجه بانک‌هاست. اما درباره این که قانون عملیات بانکی بدون ربا دارای چه اشکالاتی در تعیین سازوکار «عملیات بانکی» است روشنگری خاصی انجام نداده‌اند.

نکته مناقشه برانگیز دیگر صحبت‌های دکتر عیوضلو اصرار ایشان بر این مساله است که بانک‌ها اثر و دخالتی در فرآیند تصویب و تدوین قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی آن نداشته‌اند. برای کسی که اندکی با شبکه بانکی ایران آشنا باشد واضح و روشن است که شبکه بانکی همیشه از کانال بانک مرکزی نظر خودش را در تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی اعمال می‌کرده‌است. به بیان دیگر بانک مرکزی همیشه به عنوام «قیّم» و «حافظ منافع» نظام بانکی در تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی قانون فعال بوده‌است.

مثال خیلی بارز آن استفتای مهندس نوربخش رییس کل بانک مرکزی در تاریخ 27/8/1363 از امام خمینی ره درباره اضافه کردن شرطی به قراردادهای عقود مشارکتی است. متن استفتا و پاسخ امام ره به شرح ذیل است:

« محضر مبارک حضرت امام خمینی رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران سلام علیکم! نظر به این که برخی از بانک‌ها در رابطه با نظارت بر اجرای عقد مضاربه منعقده با مشتریان خود به علّت کثرت تعداد و نیاز به پرسنل اضافی با هزینه زیاد، با مشکل مواجه شده‌اند، در نظر دارند در قراردادهای عقد مضاربه در مادّه مربوط به فروش، طرح ذیل را درج نمایند. استدعا دارد نظر مبارکتان را در مورد نفوذ یا عدم نفوذ شرط مزبور از نظر شرعی مرقوم فرمایید.

متن شرط: عامل، قبول تعّهد نمود که کالای مورد معامله را کم تر از ... درصد سود به فروش نرساند و چنان چه تشخیص داد که فروش کالا با درصد سود مذکور میسّر نباشد، مکلّف است قبلاً اجازه بانک را برای فروش با سود کمتر کسب نماید. ضمنا عامل، تعهّد نمود در صورت تخلّف از این شرط، مابه التفاوت سود مورد انتظار فوق الذکر بانک را از مال خود مجّانا جبران نماید.»

دفتر مربوط به استفتای حضرت امام اعلام کردند:

شرط مزبور، بلااشکال است.

مشخص است که اضافه شدن شرط «الزام به پرداخت مابه‌تفاوت سود مورد توافق با سود واقعی» به بانک‌ها براساس استفتای مذبور دقیقا منتهی به شکل‌گیری سود ثابت بانک‌ها در عقد مشارکتی مضاربه شده‌است که در اصل باید قراردادهای مشارکت در سود و تقبل زیان از طرف بانک باشند.

مساله نهایی که درباره لایحه بانک ‌مرکزی مبهم است خود متن لایحه است. بانک‌ مرکزی تاکنون متنی از این لایحه را برای نقد و بررسی در اختیار کارشناسان قرار نداده‌است، درحالی که مجلس طرح خود را حدود دو ماه قبل به صورت عمومی منتشر کرد. دکتر حسن سبحانی نیز در میزگرد شبکه خبر به صراحت بیان کردند که تا زمان انتشار، وارد نقد لایحه نمی‌شوند و اشکالاتشان را مستقیما نسبت به شبکه بانکی و طرح مجلس ابراز کردند.

منتظر انتشار لایحه هستیم. البته براساس رویه‌ای که در دو سال گذشته شاهد بوده‌ایم احتمالا تا روز ابلاغ لایحه به مجلس از انتشار عمومی آن بهره‌مند نخواهیم بود.

پ.ن: متن داخل گیومه خلاصه نگارنده از صحبت‌های دکتر عیوضلو بوده و نقل مستقیم نیست.

پ.ن: منبع مورد استفاده در نقل استفتا، مقاله «مصادیق آشکار و پنهان ربا در نظام بانکی ایران» سید عباس موسویان است.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

که من از مدرسه بیزار شدم ...

امروز جمع دوستان صمیمی دبیرستان را در دانشگاه فردوسی دیدم. همه بچههای بسیار با صفا، با مطالعه، مسلط، و شاگرد اول‌های مورد توجه اساتیدشون. جامعه شناسی، علوم سیاسی، شیمی، اقتصاد، فیزیک، اونم فیزیک خونده اهل فلسفه اخلاق و روش‌شناسی لاکاتوش! ما معمولا سوالات تخصصی‌مون درباره رشته‌هامون را از هم می پرسیم. سوالی که امروز همه به عنوان دانشجوهای ارشد از همدیگه می‌پرسیدیم و هیچ کس تخصص کافی برای جواب دادنش نداشت، این بود: «کار پیدا می‌کنیم؟». درباره بیکاری تحصیلکرده‌ها بخونید؛ چاپ شده در روزنامه شهرآرا، امروز صبح. قول می‌دم تحلیل جدیدیه.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

مشق توسعه پای درس رمان نویسان افغانستانی

 در جستجوی چارچوب سبکی که قرار دارم در ژورنالیزم تخصصی فارسی ایجاد کنم به رمان نویسان افغانستانی رسیدم تا از روی قلم آنها سیاه مشق فارسی دری یاد بگیرم. این جستجو با رمان و ادبیات شروع شد و در میانه راه به کلاس درس اقتصاد توسعه تبدیل شد. برخلاف تمایل ام که اصرار بر نوشته های هفتصد کلمه ای دارم این پست را در 1500 کلمه نوشتم. تنها چیزی که می توانم در مقابل خستگی شما از بلندی آن بگویم نقلی از ویندوز فارسی است؛ «لطفا اندکی صبور باشید ...»

پ.ن: تصویر بالا عکس سجاد سامانی شاعر ایرانی است. با رمان نویسان افغانستانی اشتباه نشود. 

پ.ن2: این پست به هیچ وجه به دنبال انتقاد از عزیزان عزیزتر از جان افغانستانی نیست.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

پیام مارکز به اقتصاددانان وطنی

 

این که گابریل گارسیا مارکز چطور از دیار باقی برای اقتصادخوانده های ایرانی پیام فرستاده است، مهم نیست. این نکته هم که روزنامه نگار و رمان نویس کلمبیایی چرا اتحادیه اروپا و اعضای بریکس را رها کرده تا با اقتصادخوانده های وطنی ما سر صحبتی داشته باشد هم مهم نیست. چیزی که مهم است این است که او فهمیده تاوان موفقیت نسل آتی، مرگ نسل کنونی است و ما هنوز عادت نکرده ایم برای راهمان تاوان بدهیم. 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

چه کسی به شما اجازه داده است ؟

در تلاطم روزهای داغ تبلیغات و مناظرات انتخابات 92 بود که هر از گاهی خبر رونمایی از برنامه جامع ! اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی ، عمرانی یک کاندیدا روی سایت های خبری می رفت. این ابداع نو در کمپین های انتخاباتی کاندیداهای ریاست جمهوری کشور ، البته یک پیشرفت در رفتار حرفه ای تبلیغاتی نامزدهای این کشور بود اما از ادامه همان خلق و خوی اشتباه «دولت مردی» مردان سیاست ما در شکلی نو خبر می داد.

بررسی حجم ادبیات سازی و برنامه ریزی کلان کشور در دهه اخیر به روشنی نشان می دهد که اقتصاد ایران هیچ کمبودی در زمینه برنامه و هدف ندارد. تیم های فعال و کارشناس از دانشگاه های مختلف در نهادهای مطالعاتی کشور (نهادهای وابسته به مجمع تشخیص مصلحت نظام ، و ... ) در دهه گذشته سند های بالادستی سیاست گذاری کشور را تدوین کردند که همه آن ها به واسطه ابلاغ از سوی رهبر انقلاب یا تصویب در مجلس به قانون تبدیل شده است

عنوان های آشنایی چون سیاست های کلی اصل 44 ، سیاست های اقتصاد مقاومتی ، برنامه های توسعه و ... که وظیفه جهت دهی به تصمیم گیری های کشور را دارند.

اما چیزی که تا به الان در منش «دولت مردی» دولت های ما بوده است ، ادامه همان روند «سوپرمن نمایی» و بی توجهی به ساختار سیاسی و نهادهای تصمیم ساز کشور است. چه کسی به دولت مردان ما اجازه داده که خارج از چارچوب اسناد بالادستی کشور عمل کنند؟

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

کجای دنیا منتظر ماست؟

ارتباط با دنیا ، تجارت آزاد و استفاده از بازارهای جهانی همیشه آرزوی اقتصاد ایران بوده است. چه اعلی حضرت شاه مخلوع ! و چه دولت های انقلابی راست و چپ بعد از انقلاب ، همگی در این نکته متفق بودند که ارتباط با دنیا شرط اساسی یک کشور پیشرفته و صنعتی است. اما بین اصول علم اقتصاد و چیزی که در این سال ها توسط دولت ها تبدیل به سیاست شد فاصله زیادی وجود دارد. این گپ نوشت سعی می کند با توضیح ساده ای از ریشه قدرت ورود و اثرگذاری یک اقتصاد در بازارهای جهانی ، به نقد سیاست های اقتصادی دنبال شده در اقتصاد ایران بپردازد. 

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

ما چه مقدار عقلانیت مصرفی داریم؟


عقلانیت مصرفی چیست ؟ مردم ما چه مقدار عقلانیت مصرفی دارند ؟ یک جوان ایرانی چه سطحی از رفاه اقتصادی را به عنوان سطح رضایت بخش برای ده سال ابتدایی زندگی خود تصویر می کند ؟ آیا افزایش مصرف از طریق وام ها بانکی کاری عقلانی است؟
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

آیا آمار های بانک مرکزی قابل اعتمادند؟


وقتی از مساله ای به نام بیکاری صحبت میشود , عموم مردم اعتمادی به آمارهای بانک مرکزی ندارند. آن ها معتقدند آن چه بانک مرکزی یا مرکز آمار و سایز نهاد های آماری مسئول کشور به عنوان آمارهای رسمی اقتصادی اعم از بیکاری یا نرخ تورم و.... منتشر می کنند, به خاطر مصالح سیاسی دست کاری شده و کوچک نمایی شده هستند. در کنار این , استدلال شان هم این است که آن چه دراطراف خود از وضعیت بیکاری جوانان یا گرانی اقلام مصرفی خودشان مشاهده می کنند مغایر با این آمار است.
روشن شدن این مطلب که آیا نرخ تورم و بیکاری برای اقتصاد ما دقیقا چه عددی است یا اینکه ریشه اختلافات آمارهای رسمی دو نهاد بانک مرکزی و مرکز آمار را در کجا باید جستجو کرد نیاز به برنامه های تحقیقاتی با تامین مالی های سنگین دولتی دارد که برای ما ممکن نیست. با این وجود اما ذکر چند نکته مهم درباره طبیعت دانش آمارگیری به علاوه شواهدی از آمارهای اقتصادمان کمک خواهد کردتا دید علمی تر و واقعی تری نسبت به این مساله داشته باشیم و در این مسیر دست به دامن حس های شهودی و غیر روش مند خود و دیگران نشویم.
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

تورم رکودی در اقتصاد ما

"گرانی امان از مردم بریده, با این اوضاع بیکاری خدا به داد جوونا برسه."

این جمله ای است که این روزها برای ما بسیار آشناست , اما جالب است بدانیم کمتر از 4 دهه از ورود آن به ادبیات دانش اقتصاد می گذرد. همراهی تورم و رکود , چیزی که با نام "تورم رکودی" شناخته می شود, پدیده ای جدید است که برای اولین بار در دهه 80 میلادی مشاهده شد و امروزه به شاید مهمترین معضل اقتصادهای درحال توسعه می باشد.

این جا قصد داریم نگاهی به ادبیات و تحلیل این پدیده داشته باشیم.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰

درآمدهای نفتی چه بر سر اقتصاد می آورد؟

بسم الله الرحمن الرحیم

درآمدهای نفتی از مهمترین عواملی هستند که در سال های اخیر در مجامع علمی و سیاست گذاری کشور به عنوان منشا توسعه نیافتگی, رشد اقتصادی پایین و تورم بالای کشور شناخته شده اند.

اما مساله مهمی که در توضیح این مساله بدیهی گرفته می شود - اما همچنان برای مخاطب ایرانی اخبار اقتصادی پوشیده است - این است که این درآمدها به خودی خود سبب مشکلات بالا نمی شوند. آن چیزی که مشکل زاست, نوع استفاده ی معمول این درآمدها  در کشورهای درحال توسعه نفتی خاورمیانه است که باید به عنوان منشا مشکل مورد بحث قرار بگیرند .

این نوشته به دنبال تشریح سازوکار اثر گذاری درآمدهای نفتی بر اقتصادملی است .

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰